Door Nico Schellingerhout en Jeroen Jan Elzinga

Agile.

Een woord dat ooit transformatie beloofde, maar tegenwoordig vaak met cynisme wordt ontvangen.

“Agile werkt niet meer.”
“SAFe is geen echte Agile.”
“We doen Scrum, dus dan zijn we Agile… toch?”

Ergens onderweg is de essentie bedolven geraakt onder certificeringen, frameworks en rituelen. We zijn minder gaan vragen waarom we iets doen, en meer gaan afvinken of we het doen.

Misschien is het tijd om even stil te staan. Niet om opnieuw definities te bevechten, maar om te luisteren, te reflecteren en opnieuw verbinding te maken met het waarom dat Agile ooit zo krachtig maakte.

Voor mij begint die herverbinding met drie bedrieglijk eenvoudige vragen.

Wat proberen we echt te bereiken?

Te vaak rennen we richting oplossingen voordat we het probleem echt begrijpen. Neem een veelvoorkomend voorbeeld:

“We hebben beter portfolio management nodig.”

Prima. Maar waarom? Een verdiepende lijn van vragen kan dan dit blootleggen:

• Waarom beter portfolio management?
  Omdat we meerdere klanten bedienen en moeite hebben om releases op elkaar af te stemmen.
• Waarom lukt dat afstemmen niet goed?
  Omdat klanten zekerheid willen over levering op langere termijn.
• Waarom is dat een uitdaging?
  Omdat opleveringen vaak te laat of incompleet zijn.
• Waarom gebeurt dat?
  Omdat verrassingen pas laat in het proces zichtbaar worden.
• Waarom zo laat?
  Omdat we pas testen wanneer de volledige scope klaar is.

Wat eerst klonk als een portfolio-vraagstuk, blijkt uiteindelijk een delivery-vraagstuk te zijn. Dan ontstaat er een betekenisvoller doel: We willen on demand kunnen releasen, zonder conflicten in planning of prioriteiten. Dat is een heel ander gesprek. En een gesprek dat ons veel dichter bij echte verandering brengt.

2. Waar houden we aan vast en moeten we dat nog wel doen?

Transformatie gaat niet alleen over iets nieuws doen. Het gaat ook over het loslaten van oude aannames, gewoontes en soms zelfs complete systemen die ons niet meer helpen.

In veel organisaties ziet het proces er nog steeds zo uit:

• projectmatige, gefaseerde delivery
• ingericht op voorspelbaarheid, controle en traceerbaarheid
• beschouwd als noodzakelijk voor compliance

Maar als we beter kijken, verschuift het beeld. Regelgeving vraagt misschien om traceerbaarheid, maar niet automatisch om rigide fases. Een gefaseerde aanpak gaat er vaak van uit dat we alles vooraf kunnen definiëren. In dynamische omgevingen klopt die aanname meestal niet.

Daar ontstaat ruimte voor nieuwe denkpatronen en nieuwe manieren van werken:

✅ Behandel je product als een levend systeem, niet als een vaste einduitkomst.
✅ Houd traceerbaarheid continu actueel, in plaats van die pas aan het einde te documenteren.
✅ Omarm verandering doorlopend, in plaats van in grote, zeldzame batches.

Loslaten is niet makkelijk. Vaak begint echte vooruitgang juist daar.

3. Welke aanpak past bij je doelen en je context?

Pas wanneer je je doelen hebt verhelderd en je aannames hebt bevraagd, wordt de volgende vraag relevant: Welke aanpak helpt ons echt om succesvol te zijn? Let op het woord aanpak. Geen methode.

Scrum, SAFe en LeSS zijn hulpmiddelen. Geen doelen op zich. Het echte doel is een systeem creëren dat werkt voor jouw omgeving, jouw beperkingen en jouw ambities.

Terug naar het eerdere voorbeeld:

• het doel is on-demand release capability
• de randvoorwaarden zijn traceerbaarheid, governance en compliance
• de uitdaging is governance niet alleen op te schalen, maar ook af te schalen, zodat kleine, frequente en traceerbare wijzigingen door het systeem kunnen stromen

Een systeem dat deze doelen, randvoorwaarden en uitdagingen ondersteunt, ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om doordacht ontwerp. En het vraagt om mensen die betrokken, empowered en aligned zijn.

Vooruit bewegen: het eerlijke werk van verandering

Agile heeft nog steeds de kracht om organisaties te transformeren. Maar alleen wanneer we stoppen met het najagen van checklists en weer gaan werken vanuit intentie. Als je serieus werk wilt maken van verandering, begin dan hier:

Ga terug naar de basisprincipes

Begrijp het waarom achter Agile, niet alleen het wat.

Werk met een gids

Niet iemand die een standaardoplossing komt uitrollen, maar iemand die helpt om de juiste vragen boven tafel te krijgen.

Investeer in je mensen

Duurzame verandering groeit van binnenuit. Die kun je niet volledig uitbesteden.

Blijf nieuwsgierig

Blijf aannames bevragen. Agile komt tot leven waar nieuwsgierigheid ruimte krijgt.

Aan jou

• Wat is jouw ervaring?
• Waar heb jij verborgen aannames ontdekt in je eigen organisatie?
• Welke werkwijzen helpen jullie niet meer?
• Welke waarom-vraag moet nog gesteld worden?

Laten we het gesprek openen.

Echte verandering ontstaat niet in isolatie. Die groeit wanneer we leren en verbinden.